Υπάρχει μια σιωπή που συναντάμε συχνά στη φροντίδα ηλικιωμένων. Δεν είναι η σιωπή της ηρεμίας, αλλά η σιωπή του πόνου που κρατιέται για τον εαυτό. Ένας παππούς που δεν αναφέρει τον πονοκέφαλο που τον ταλαιπωρεί εδώ και μέρες. Μια γιαγιά που λέει «είμαι καλά» ενώ κινείται με δυσκολία. Μια ηλικιωμένη γυναίκα που αποφεύγει να παραπονεθεί γιατί «δεν θέλει να ενοχλεί». Πολλές φορές οι ηλικιωμένοι προσπαθούν να κρύψουν ή να καλύψουντον πόνο τους από ντροπή ή επειδή φοβούνται να πάνε στον γιατρό.
Αυτό το φαινόμενο είναι πιο συχνό απ’ ό,τι νομίζουμε και βέβαια πιο σύνθετο από μια απλή επιλογή σιωπής, γιατί πολλές φορές ο πόνος είναι σημάδι ενός μεγαλύτερου θέματος υγείας.
Γιατί δεν μιλούν;
Οι λόγοι που ένας ηλικιωμένος αποφεύγει να αναφέρει τα συμπτώματά του είναι πολλοί και συχνά αλληλοεπικαλύπτονται.
Θεωρούν τους πόνους φυσιολογικούς
Ο πρώτος και πιο κοινός είναι η αποδοχή του πόνου ως «φυσιολογικού». Πολλοί ηλικιωμένοι μεγάλωσαν σε εποχές που η αντοχή ήταν αρετή και ο παραπονιάρης αντιμετωπιζόταν με καχυποψία. Πολλές φορές θα πουν «Τι να κάνεις, τα γηρατειά είναι έτσι» – μία φράση που ακούμε πολύ συχνά από τους μεγαλύτερους. Αυτή η φράση κρύβει μέσα της μια ολόκληρη φιλοσοφία, ότι ο πόνος είναι αναπόφευκτος, άρα δεν αξίζει να αναφερθεί. Αν όμως ο πόνος υποδηλώνει ένα μεγαλύτερο πρόβλημα υγείας;
Ο φόβος
Ο δεύτερος λόγος είναι ο φόβος. Όχι ο φόβος του πόνου αυτού καθαυτού, αλλά ο φόβος των συνεπειών της αποκάλυψής του. Πολλοί ηλικιωμένοι σκέφτονται «αν πω ότι με πονά το στήθος, θα με στείλουν νοσοκομείο» ή «αν παραδεχτώ ότι έχω πρόβλημα με τη μνήμη, θα νομίζουν ότι δεν μπορώ να αποφασίσω μόνος μου».
Υπάρχει έντονα ο φόβος απώλειας αυτονομίας ο οποίος είναι ισχυρός στην τρίτη ηλικία και συχνά λειτουργεί ως φίλτρο που αποτρέπει την έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.
Δεν θέλουν να είναι βάρος
Ο τρίτος λόγος είναι πιο λεπτός και αφορά την επιθυμία να μην επιβαρύνουν τους άλλους. Οι ηλικιωμένοι που έχουν περάσει τη ζωή τους φροντίζοντας παιδιά, εγγόνια, σπίτι και οικογένεια δυσκολεύονται να βρεθούν στη θέση αυτού που χρειάζεται φροντίδα. Το «μην ασχολείστε μαζί μου» δεν είναι πάντα ταπεινοφροσύνη. Είναι πολλές φορές μια βαθιά ριζωμένη ντροπή για την εξάρτηση. Επίσης, τους θυμίζει ότι αν μιλήσουν για τον πόνο τους, θα είναι υποχρεωμένοι να δεχτούν βοήθεια ενώ μέχρι τώρα εκείνοι παρείχαν την υποστήριξη.
Τι συμπτώματα αποσιωπούνται πιο συχνά;
Δεν είναι όλα τα συμπτώματα εξίσου πιθανά να αναφερθούν. Ο έντονος, οξύς πόνος όπως ένα σπασμένο κόκαλο ή ένα έγκαυμα είναι δύσκολο να αποκρυφτεί. Αλλά τα χρόνια, «ήπια» συμπτώματα; Αυτά είναι που εύκολα χάνονται στην καθημερινότητα.
Χρόνιος πόνος
Υπάρχουν χρόνιοι πόνοι που θα έπρεπε να χτυπήσουν καμπανάκι αλλά συχνά οι ηλικιωμένοι τα αγνοούν ή τα κρύβουν. Για παράδειγμα, πολλοί ηλικιωμένοι νιώθουν χρόνια κόπωση που αποδίδουν στα γηρατειά και όχι σε αναιμία ή καρδιακή ανεπάρκεια. Κάποιοι έχουν επαναλαμβανόμενους πονοκεφάλους που «δεν είναι τίποτα» ενώ μερικοί έχουν δυσκολία στην αναπνοή όταν κινούνται, την οποία ερμηνεύουν ως «φυσιολογική φθορά». Για να μη συζητήσουμε για τα προβλήματα με την ούρηση που θεωρούνται ντροπιαστικά για να συζητηθούν.
Ψυχολογικός πόνος
Πέρα από τα σωματικά συμπτώματα, υπάρχουν και οι αλλαγές στη διάθεση και η κατάθλιψη, που στους ηλικιωμένους εκδηλώνονται συχνά ως απάθεια και απομόνωση παρά ως «λύπη» με την κλασική έννοια.
Ανεξήγητοι πόνοι
Και βέβαια, υπάρχει κι ο πόνος που θεωρείται «ανεξήγητος». Κάποιοι πόνοι δεν χωράνε σε μια κατηγορία, άλλοι έρχονται και φεύγουν, και μερικοί δεν ξέρει ούτε ο ίδιος ο ηλικιωμένος πώς να τους περιγράψει. Αυτοί οι πόνοι αποσιωπούνται συχνά γιατί ο ίδιος ο ασθενής δεν εμπιστεύεται αρκετά τον εαυτό του για να τους αναφέρει.
Τι μπορούμε να κάνουμε;
Η λύση δεν είναι να ρωτάμε απλώς «πώς είσαι;» γιατί η απάντηση σχεδόν πάντα θα είναι «καλά». Χρειάζεται μια πιο στοχευμένη προσέγγιση, τόσο από τους επαγγελματίες υγείας όσο και από τις οικογένειες.
Να παρατηρούμε, όχι μόνο να ρωτάμε
Ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία είναι η παρατήρηση. Προσέχουμε αλλαγές στον τρόπο που ένας ηλικιωμένος κινείται, τρώει, κοιμάται ή επικοινωνεί με τους γύρω. Η παρατήρηση μπορεί να μας δώσει περισσότερες πληροφορίες από μια απευθείας ερώτηση. Ένας άνθρωπος που αποφεύγει να σηκωθεί από την καρέκλα, που έχει χάσει την όρεξή του ή που έχει γίνει πιο σιωπηλός από το συνηθισμένο στέλνει σήματα, ακόμα κι αν δεν μιλά.
Να εμπλέκουμε τον ηλικιωμένο στις αποφάσεις
Ένας από τους βαθύτερους λόγους σιωπής είναι ο φόβος ότι η αποκάλυψη ενός προβλήματος θα οδηγήσει σε αποφάσεις που παίρνουν άλλοι για λογαριασμό τους. Το αντίδοτο σε αυτόν τον φόβο είναι να διασφαλίζουμε και να το λέμε ρητά ότι ο ηλικιωμένος θα συμμετέχει στις αποφάσεις που τον αφορούν. «Αν υπάρχει κάτι, θα το συζητήσουμε μαζί» είναι πολύ διαφορετικό από «Θα φροντίσουμε εμείς».
Ο ηλικιωμένος δεν θέλει να νιώθει παραγκωνισμένος και σίγουρα θέλει να νιώθει ικανός να παίρνει αποφάσεις για τον εαυτό του.
Να αξιοποιούμε τις σχέσεις εμπιστοσύνης
Ένας ηλικιωμένος που δεν μιλά στον γιατρό ή δεν μιλά στην οικογένεια, μπορεί κάλλιστα να μιλά στη νοσηλεύτρια που τον ξυρίζει κάθε πρωί, ή στον φυσιοθεραπευτή που έρχεται κάθε Πέμπτη.
Οι σχέσεις καθημερινής εμπιστοσύνης είναι συχνά πιο αποτελεσματικά κανάλια επικοινωνίας από τις επίσημες «αξιολογήσεις». Σε ένα γηροκομείο, αυτό σημαίνει ότι οι πληροφορίες που μαζεύει το σύνολο του προσωπικού και όχι μόνο ο ιατρικός κλάδος, έχουν αξία και πρέπει να μοιράζονται.
Συγκεκριμένες ερωτήσεις
Οι ειδικοί προτείνουν να χρησιμοποιούμε συγκεκριμένες ερωτήσεις αντί για γενικές: «Σε πονά κάτι όταν περπατάς;» αντί για «Πονάς;». «Πόσες ώρες κοιμήθηκες χθες το βράδυ;» αντί για «Είσαι καλά;». Οι κλειστές ερωτήσεις με συγκεκριμένο πλαίσιο είναι πιο αποτελεσματικές γιατί δίνουν στον ηλικιωμένο μια «άδεια» να μιλήσει για κάτι συγκεκριμένο χωρίς να νιώθει ότι παραπονιέται.
Δείχνουμε εμπιστοσύνη
Εξίσου σημαντική είναι η δημιουργία ενός κλίματος εμπιστοσύνης μέσα σε ένα περιβάλλον όπου ο ηλικιωμένος ξέρει ότι η αναφορά ενός συμπτώματος δεν θα οδηγήσει αυτόματα σε ανεπιθύμητες αλλαγές στη ζωή του. Αυτό απαιτεί χρόνο και συνέπεια, αλλά κάνει τη διαφορά.
Παρατηρητικότητα
Σε μία Μονάδα Φροντίδας Ηλικιωμένων, το προσωπικό που γνωρίζει καλά τους κατοίκους έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: παρατηρεί αλλαγές στη συμπεριφορά, στην όρεξη και στον τρόπο κίνησης και μπορεί να σημειώσει τις αλλαγές που ο ίδιος ο ηλικιωμένος δεν θα ανέφερε ποτέ. Αυτή η παρατηρητικότητα είναι από τα πιο πολύτιμα εργαλεία πρόληψης που διαθέτουμε.
Μια διαφορετική ματιά στη «σιωπή»
Αξίζει να σταθούμε λίγο και να δούμε τη σιωπή αυτή με συμπόνια παρά με ανησυχία. Ο ηλικιωμένος που δεν μιλά για τον πόνο του δεν «αντιστέκεται» στη φροντίδα αλλά προστατεύει κάτι πολύ σημαντικό – την αίσθηση ότι δεν είναι βάρος, ότι ακόμα αντέχει και ότι διατηρεί τον έλεγχο της ζωής του.
Η δουλειά μας ως φροντιστές, ως οικογένεια και ως κοινωνία, είναι να δημιουργήσουμε χώρο όπου αυτή η αξιοπρέπεια να μπορεί να συνυπάρχει με την ειλικρίνεια.
Μαζί φτιάχνουμε ένα πλαίσιο όπου ο ηλικιωμένος έχει την άνεση και την πρωτοβουλία να συζητήσει τον πόνο του.
Στη Δωροθέα, έχουμε την εμπειρία για να παρατηρούμε τους ενοίκους μας και να εντοπίζουμε αλλαγές στην υγεία τους, σωματική και πνευματική. Το προσωπικό μας επικοινωνεί με τις οικογένειες για να τονίσει κάποια αλλαγή που ίσως χρειάζεται ιατρική συνδρομή. Λειτουργούμε πάντα με γνώμονα την υγεία και την ασφάλεια των ενοίκων μας και εκπαιδεύουμε το προσωπικό μας αντίστοιχα. Βρισκόμαστε στον Κορυδαλλό και θα χαρούμε να σας δούμε και να σας ξεναγήσουμε στον χώρο μας. Απλά επικοινωνήστε μαζί μας online ή καλέστε μας στο 210 4950 989 για να κλείστε ραντεβού και να μας επισκεφτείτε!