Όταν ένας νέος άνθρωπος σκοντάφτει και πέφτει, δεν είναι κάτι σημαντικό, και το περιστατικό σβήνει από τη μνήμη μέσα σε λίγες ώρες. Όταν το ίδιο συμβεί σε έναν ηλικιωμένο, οι συνέπειες μπορεί να είναι δυσανάλογα σοβαρές και όχι μόνο σωματικά. Οι αντοχές και η επούλωση χρειάζονται χρόνο και πολλές φορές παραμένει μια ευαισθησία.
Μια πτώση στην τρίτη ηλικία είναι σπάνια «απλώς μια πτώση». Είναι συχνά το σύμπτωμα ενός βαθύτερου προβλήματος που περίμενε να εκδηλωθεί, οπότε καλό είναι να δίνουμε σημασία σε τέτοια προβλήματα.
Τα νούμερα που πρέπει να γνωρίζουμε
Οι πτώσεις αποτελούν την κύρια αιτία τραυματισμών στους ηλικιωμένους παγκοσμίως. Στην Ελλάδα, όπως και στον υπόλοιπο δυτικό κόσμο, ένας στους τρεις ηλικιωμένους άνω των 65 ετών πέφτει τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο ενώ 10% των ηλικιωμένων βιώνει πτώσεις παραπάνω από μία φορά τον χρόνο. Μετά τα 80, η αναλογία ανεβαίνει στον έναν στους δύο.
Και αν ο αριθμός αυτός φαίνεται απλά ένας αριθμός, οι συνέπειες που κρύβει πίσω του δεν είναι: κατάγματα ισχίου, εγκεφαλικές κακώσεις, χαμένη αυτονομία, μακροχρόνια νοσηλεία, και πολύ συχνά ένας φόβος που αλλάζει τον τρόπο που ο ηλικιωμένος ζει και κινείται.
Τι κρύβεται πίσω από μια πτώση;
Ο μεγαλύτερος μύθος γύρω από τις πτώσεις είναι ότι οφείλονται σε «απροσεξία» ή σε φυσιολογική αδυναμία των γηρατειών. Στην πραγματικότητα, πίσω από κάθε πτώση κρύβεται συνήθως ένας ή ένας συνδυασμός από συγκεκριμένους παράγοντες που μπορούν να εντοπιστούν και πολλές φορές να αντιμετωπιστούν.
Φαρμακευτική αγωγή
Η φαρμακευτική αγωγή είναι ένας από τους πιο υποτιμημένους παράγοντες. Φάρμακα για την πίεση, υπνωτικά, αντικαταθλιπτικά και αντιισταμινικά πολλές φορές επηρεάζουν την ισορροπία, την αντίδραση και τη διαύγεια, ιδιαίτερα όταν συνδυάζονται. Ο ηλικιωμένος που παίρνει πέντε διαφορετικά φάρμακα δεν «είναι αδύναμος» αλλά έχει ένα σύστημα που κατακλύζεται από χημικές αλληλεπιδράσεις που μπορούν να προκαλέσουν αστάθεια.
Μειωμένη όραση
Η μειωμένη όραση είναι ένας άλλος παράγοντας που συχνά παραβλέπεται. Ένας ηλικιωμένος με καταρράκτη ή εκφύλιση ωχράς κηλίδας που δεν έχει ελεγχθεί πρόσφατα κινείται σε έναν κόσμο που δεν βλέπει καθαρά. Πολλές φορές δεν το λέει, γιατί έχει «συνηθίσει», αλλά η όρασή του είναι μειωμένη. Μικρά σκαλοπάτια, άκρες χαλιών και ανώμαλα πεζοδρόμια εύκολα γίνονται αόρατες παγίδες.
Μυϊκή αδυναμία
Η μυϊκή αδυναμία, και ιδιαίτερα η σαρκοπενία, δηλαδή η προοδευτική απώλεια μυϊκής μάζας που συνοδεύει τη γήρανση, επηρεάζει άμεσα την ισορροπία και την ικανότητα αντίδρασης. Το σώμα χάνει την ικανότητά του να «διορθώνει» μια αστάθεια πριν αυτή γίνει πτώση.
Επίσης, η μειωμένη μυϊκή δύναμη των ποδιών προκαλεί πτώσεις γιατί τα πόδια του ηλικιωμένου δεν μπορούν να τον κρατήσουν όρθιο.
Και άλλες αιτίες
Υπάρχουν και αιτίες που δεν φαίνονται άμεσα, όπως μια αρρυθμία που προκαλεί στιγμιαία ζάλη, ανεπάρκεια βιταμίνης D που αποδυναμώνει τα οστά ή μια λοίμωξη ουροποιητικού που στους ηλικιωμένους εκδηλώνεται όχι με πυρετό αλλά με σύγχυση και αδυναμία.
Μια πτώση είναι πολλές φορές το πρώτο ορατό σημάδι μιας υποκείμενης κατάστασης που δεν είχε διαγνωστεί.
Ο φόβος της επόμενης πτώσης
Αυτό που συχνά δεν συζητείται αρκετά είναι οι ψυχολογικές συνέπειες μιας πτώσης. Ακόμα και όταν ο τραυματισμός στο σώμα είναι ελάχιστος, η εμπειρία αφήνει ίχνη στην ψυχή.
Πολλοί ηλικιωμένοι αναπτύσσουν έναν διάχυτο φόβο μήπως ξαναπέσουν, και αυτή η ανασφάλεια τους οδηγεί σε σταδιακή απομόνωση. Μειώνουν τις μετακινήσεις τους, αποφεύγουν τις σκάλες και σταματούν να βγαίνουν έξω γιατί φοβούνται την επόμενη πτώση.
Νομίζουν ότι έτσι είναι «πιο ασφαλείς» γιατί φυλάνε το σώμα τους αλλά στην πράξη, η έλλειψη κίνησης αποδυναμώνει περαιτέρω τους μυς και αυξάνει τον κίνδυνο νέας πτώσης ακόμα και μέσα στο σπίτι. Σκεφτείτε ότι το 55% των πτώσεων γίνεται μέσα στο σπίτι, οπότε ακόμα και η παραμονή σε ένα ‘ασφαλές’ μέρος δεν είναι σίγουρη λύση για την αποφυγή πτώσεων. Έτσι, δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος που χρειάζεται ενεργή παρέμβαση για να σπάσει.
Τι μπορούμε να κάνουμε;
Αξιολογούμε την κατάσταση
Η πρόληψη ξεκινά από την αξιολόγηση. Ένας ηλικιωμένος που έχει πέσει μία φορά έχει διπλάσια πιθανότητα να πέσει ξανά, άρα κάθε πτώση, ακόμα και «μικρή», χρειάζεται την προσοχή μας.
Αναθεώρηση της φαρμακευτικής αγωγής
Η αναθεώρηση της φαρμακευτικής αγωγής από τον γιατρό είναι συχνά το πρώτο βήμα. Αν υπάρχουν επεισόδια πτώσεων, καλό είναι να συζητήσουμε με τον γιατρό για πιθανή αλλαγή της αγωγής.
Αλλαγές στο σπίτι
Κάνουμε το σπίτι όσο πιο ασφαλές γίνεται. Αφαιρούμε μικρά χαλάκι, καλώδια που διασχίζουν το έδαφος και μικροέπιπλα που δυσχεραίνουν την κίνηση ενός ηλικιωμένου.
Βάζουμε ράγες στο μπάνιο και μπόλικο φως σε όλο το σπίτι για να μπορεί ο ηλικιωμένος να βλέπει καλά χωρίς να υπάρχουν σκιές.
Αλλαγές στον τρόπο ζωής
Κατάλληλα, χαμηλά παπούτσια με αντι-ολισθητικές σόλες κρατάνε των ηλικιωμένο όρθιο και ασφαλή. Τακούνια ή παπούτσια με κορδόνια καλό θα είναι να αποφεύγονται.
Αν ο ηλικιωμένος χρειάζεται μπαστούνι ή Π, αυτό βοηθάει στην σταθερότητα και του δίνει την δυνατότητα να κινείται το οποίο είναι και το ζητούμενο.
Ελέγχουμε την όραση
Ελέγχουμε την όραση για να είμαστε σίγουροι ότι ο ηλικιωμένος βλέπει καλά, ακόμα και μικρότερα αντικείμενα.
Άσκηση και ενδυνάμωση
Μετά από μία πτώση, καλό είναι να κάνουμε ασκήσεις φυσιοθεραπείας που θα βοηθήσουν το σώμα να επανέλθει γρήγορα και με ασφάλεια. Ακόμα και προληπτικά, όμως, ο καλύτερος τρόπος για έναν ηλικιωμένο να παραμείνει ασφαλής είναι να ενδυναμώσει το σώμα του με ασφαλείς και ήπιες ασκήσεις όπως περπάτημα, γιόγκα και ασκήσεις αντίστασης προσαρμοσμένες στο σώμα και την ηλικία του. Η άσκηση χτίζει το μυϊκό σύστημα και το κάνει λιγότερο επιρρεπές σε πτώσεις.
Ένα παραπάτημα δεν είναι «τίποτα»
Η πιο σημαντική αλλαγή που μπορούμε να κάνουμε είναι να αλλάξουμε την νοοτροπία μας και να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τις πτώσεις ως αναπόφευκτο κομμάτι της γήρανσης. Στην πλειονότητά τους, είναι προβλέψιμες και πολλές φορές αποτρέψιμες. Χρειάζεται απλώς να τις παίρνουμε στα σοβαρά από την πρώτη φορά.
Στην μονάδα φροντίδας Δωροθέα
Στη μονάδα φροντίδας ηλικιωμένων Δωροθέα, η πρόληψη πτώσεων είναι μέρος της καθημερινής φροντίδας. Προσέχουμε τον φωτισμό των διαδρόμων, τα αντικείμενα στα δωμάτια και στους κοινόχρηστους χώρους, και ακόμα και τα παπούτσια που φοράει ο κάτοικος και τη διάταξη της κρεβατοκάμαρας. Το νοσηλευτικό προσωπικό παρατηρεί αλλαγές στη βάδιση και επικοινωνεί με το ιατρικό προσωπικό για τυχόν ανησυχητικές αλλαγές.
Αν έχετε οποιαδήποτε ερώτηση, επικοινωνήστε μαζί μας online ή καλέστε μας στο 210 4950 989 για να μας επισκεφτείτε!